In het opinieartikel in accountant.nl van Marianne van der Zijde van 3 oktober 2018 wordt een vergelijking gemaakt tussen samenstellen en controleren met als uitspraak/conclusie dat deze wat de werkzaamheden betreft aan elkaar gelijk zouden zijn. In dit standpunt zien we een worsteling van heel veel accountants terug die hun werk graag goed willen doen.

Over het standpunt wat samenstellen nu inhoudt, kan technisch en vanuit regelgeving veel worden gezegd. Dat zullen we niet doen. Over welke werkzaamheden wel moeten worden uitgevoerd is na een uitgebreide discussie binnen de beroepsgroep een handreiking uitgebracht (1136) waarin nogmaals duidelijk wordt uitgelegd wat samenstellen nu daadwerkelijk is.

Welke waarheid zit er dan wel in dit artikel van Marianne van der Zijde?

Voorop staat dat de rol van de accountant bij het samenstellen een heel andere is dan bij controleren. Ondersteunen van de ondernemer bij het opstellen van de jaarrekening is wat anders dan het verstrekken van zekerheid (assurance) aan gebruikers.

Waar komt het misverstand over de inhoud van de samenstelwerkzaamheden dan steeds vandaan? Omdat de accountants bij het samenstellen een groot goed hebben: namelijk hun ethische normen waaronder de objectiviteit en vakbekwaamheid en zorgvuldigheid. Die twee moeten, ook bij samenstelwerkzaamheden, worden geborgd. Daarom kan de accountant niet volstaan met het klakkeloos overnemen van gegevens en informatie van de cliënt. En dat is ook de kern van NV COS 4410. Maar zekerheid? Nee. Vertrouwen? Ja, gebaseerd op die vakbekwaamheid en objectiviteit.

In de praktijk van de kantoren zien we dat steeds meer wordt gekozen voor het zogeheten risico-gericht samenstellen. Daarbij worden assurancetechnieken gebruikt om mogelijk materiële fouten in een jaarrekening op te sporen. Een manier van aanpak die veel lijkt op de werkzaamheden die bij een beoordelingsopdracht verplicht worden gesteld. Inwinnen van informatie, het uitvoeren van cijferanalyses en bij twijfel aanvullende werkzaamheden. Er worden dan meer werkzaamheden uitgevoerd dan die bij samenstellen zijn voorgeschreven.

Boven dit artikel zou ik dus ook de titel kunnen schrijven – risicogericht samenstellen is ‘bijna’ beoordelen.

Onze opinie is dat de techniek van risicogericht samenstellen met een aantal aanpassingen prima kan worden gebruikt om een jaarrekening te beoordelen. En dus wel zekerheid af te geven.

Want daar wringt volgens ons echt de schoen. Accountants begrijpen dat gebruikers van de samengestelde jaarrekening vertrouwen ontlenen aan hun handtekening. Ook al wordt er geen zekerheid gegeven. En ongemerkt gaan ze dan toch op zoek naar die zekerheid, assurance voor zichzelf. Neem dan ook die laatste stap en noem dat dan beoordelen en geen samenstellen.

Risicogericht samenstellen is volgens ons dus ‘bijna’ assurance.

Gert van den Brink AA