Namens Full Finance komen mijn collega’s en ik regelmatig bij accountantskantoren. Ons accountantsteam voert vele OKB’s (opdrachtgerichte kwaliteitsbeoordelingen) uit, we verzorgen coaching en behandelen consultaties bij jaarrekeningcontroles. Dit doen we ook bij accountantskantoren die voor het eerst een controle uitvoeren bij een bestaande of een nieuwe cliënt. Dat blijkt in veel gevallen geen overbodige luxe: de uitdagingen voor de accountant zijn dan best groot. In dit artikel ga ik in op de meest voorkomende attentiepunten voor de controlerend accountant die wij in de praktijk zien en geef ik praktische tips.

Eerste keer

Een jaarrekeningcontrole kan door een accountantskantoor voor het eerst worden uitgevoerd, omdat een onderneming voor het eerst middelgroot wordt (leidend tot een controleplicht), of omdat een controleplichtige onderneming van accountant is gewisseld. Hierna onderscheid ik twee scenario’s die inhoudelijk qua attentiepunten in de praktijk een zekere overlap hebben.

Scenario 1: Een onderneming wordt voor het eerst middelgroot

Wanneer een rechtspersoon twee jaar op rij aan ten minste twee van drie groottecriteria voor middelgroot voldoet ontstaat een wettelijk controleplicht (art. 2:396–397 BW2 titel 9). Bij de start van een nieuwe middelgrote onderneming geldt direct controleplicht.
In de praktijk zie ik daarbij de volgende attentiepunten:

Onvoldoende volwassen AO/IB (Administratieve Organisatie en Interne Beheersing)
Veel ondernemingen die voor het eerst controleplichtig worden, hebben een AO/IB die nog niet voldoende op orde is. Het ontbreken van zowel vervangbare als onvervangbare interne beheersingsmaatregelen leidt regelmatig tot materiële onzekerheden, vaak zelfs van diepgaande invloed leidend tot een oordeelonthouding in het eerste jaar.

Tip:
Ga zo vroeg mogelijk in gesprek met de cliënt over de minimale vereisten voor de AO/IB die nodig is, wat het belang is voor de onderneming en de impact op de verklaring. Leg daarbij uit dat deze niet wordt ingericht “voor de accountant”, maar voor de onderneming zelf om risico’s te beheersen.

Onjuiste toepassing van verslaggevingsregels
Samengestelde jaarrekeningen van voorgaande jaren blijken niet volledig in lijn met BW2 Titel 9 en de Richtlijnen voor de Jaarverslaggeving klein (RJK) te zijn. Vooral bij eerstejaarscontroles komen veel correcties voor. Eventuele fouten in voorgaande jaren en in de vergelijkende cijfers moeten worden verwerkt conform RJ 150 Foutherstel.

Tip:
Beoordeel de jaarrekening van het voorgaande jaar zo vroeg mogelijk op juiste toepassing van verslaggevingsregels en stem de uitkomsten en impact af met de cliënt.

Ongecontroleerde vergelijkende cijfers
Ongecontroleerde vergelijkende cijfers betekenen dat de accountant aanvullende controle-informatie moet verzamelen over te vergelijken cijfers om te kunnen concluderen of, en zo ja wat de impact is op de verklaring bij de jaarrekening van het huidig boekjaar.

Tip:
Neem de controle van de vergelijkende cijfers mee als risico voor zover materieel. Na uitvoeren van de geplande werkzaamheden is een zorgvuldige vastlegging van de conclusie en de onderbouwing daarvan erg belangrijk want dat raakt de verklaring bij de jaarrekening van het huidig boekjaar.

Grote tijdsinvestering en onderschatting van het budget
Een eerstejaarscontrole kost aanzienlijk meer tijd dan doorlopende controles. Vooral de voorbereidings- en planningsfase kosten relatief meer tijd. Denk aan het bekend raken met de onderneming, de procedures, het maken van een risico-inschatting en het opstellen van een specifiek werkprogramma. Houd ook rekening met de kans op fouten in niet gecontroleerde jaarrekeningen van voorgaande jaren die hersteld moeten worden en dat kost meestal veel tijd. Zie ook hierboven.

Tip:
Maak een realistische ureninschatting op basis van de hierboven beschreven extra werkzaamheden bij een eerstejaarscontrole.

Communicatie met de cliënt
Veel ondernemingen realiseren zich onvoldoende wat een eerstejaarscontrole betekent.

Tip:
Bespreek de belangrijkste attentiepunten en uitdagingen al in de kennismakingsfase. Kortom: manage de verwachtingen goed.

Lange doorlooptijd en deadlinedruk
De doorlooptijd van een eerstejaarscontrole is vaak lang door de hierboven genoemde attentiepunten waardoor de druk om een afgesproken deadline te behalen stijgt.

Tip:
Zorg voor een realistische planning en communiceer tijdig met de klant als eerder gemaakte afspraken niet haalbaar zullen zijn.

Scenario 2: Overnemen van een jaarrekeningcontrole van een andere accountant

Veel van  de punten uit scenario 1 hierboven komen bij de opdrachtopvolging ook voor. Daarnaast wil ik het volgende attentiepunt benoemen:

Een goedkeurende verklaring zegt niet alles
In de praktijk blijken soms materiële fouten aanwezig in een jaarrekening waarbij eerder een goedkeurende verklaring is afgegeven. Dit leidt tot foutherstel. En dat is vervelend voor zowel accountant als cliënt, maar het komt voor.

Tip:
Blijf scherp op de naleving van de verslaggevingsregels. Een afgegeven goedkeuring bij de jaarrekening van het voorgaande jaar ontslaat de nieuwe accountant niet van zijn eigen verantwoordelijkheid inzake het oordeel. Elke accountant heeft zijn of haar eigen vaktechnische verantwoordelijkheid om dat zelfstandig vast te stellen.

Tips

• Communiceer zowel met de (potentiële) klant als het team wat de attentiepunten en uitdagingen zijn en wat de impact daarvan is bij een eerstejaarscontrole
• Zorg voor voldoende capaciteit en tijd en maak een realistische planning om de opdracht tijdig en op een vaktechnisch correcte manier af te wikkelen
• Zorg voor vaktechnische kennis en ervaring in het auditteam en voldoende ondersteuning (intern of extern) om eventuele vaktechnische uitdagingen aan te gaan. Denk daarbij aan overleg intern met de vaktechnische afdeling en/of met de externe adviseurs.
• Vaak is het kantoorbeleid om bij een eerstejaarscontrole een OKB uit te laten voeren. Dat is zeker geen overbodige luxe. Plan dat tijdig in en laat dat per fase uitvoeren.

Vragen?

Heeft jouw kantoor te maken met nieuwe jaarrekeningcontroles en is ondersteuning gewenst bijvoorbeeld door het laten uitvoeren van een OKB, coaching of is een consultatie wenselijk? Mijn collega’s en ik hebben hiermee ruime ervaring en helpen graag mee aan een kwalitatief goede en efficiënte jaarrekeningcontrole.

Neem gerust contact op met mij of één van mijn collega-accountants via 055 – 355 99 79.

Drs. Yahya Latif RA

Publicatiedatum: 2 maart 2026